Tekst Renata Szałacka, Hodowla Kotów Balijskich i Orientalnych Długowłosych
magazyn KOCIE SPRAWY - Nr 100 luty 2011

Syjamy to jedna z najstarszych i najbardziej znanych ras na świecie. Jej początek skrywa mgła historii Orientu, a wygląd i charakter są tak wyjątkowe, że mało kto pozostaje obojętny na niezwykły urok Syjama. Wokoł tej rasy krąży wiele legend i plotek, ktore tylko dodają tajemniczości niezwykłej postaci kota syjamskiego.

Mgliste początki rasy
O początkach rasy wiemy niewiele. Jedno jest pewne, jest to rasa bardzo stara, której powstanie skrywają wieki naturalnej selekcji. Jednak przyjmuje się, że Syjamy wywodzą się geograficznie z Dalekiego Wschodu. W bibliotece narodowej dzisiejszej stolicy Tajlandii, Bangkoku można dziś znaleźć starodawne manuskrypty opisujące naszego bohatera:
„Tamra Maew", czyli Księga Poezji o Kocie (1350-1767) i „Smud-Khoi" (1868-1910).
Szczególnie ta ostatnia wsławiła się w świecie felinologii rysunkami i opisami kotów ówczesnego Syjamu, sporządzonymi przez wysokiego rangą kapłana na zlecenie króla Ramy V. Rękopis opisuje 23 rasy kotów, z których 17 to koty przynoszące szczęście, 6 kolejnych to koty niosące pecha. Ósmy kot, wśród niosących szczęście, to WI-CHI-AM-MAAD, w tłumaczeniu diament, jego rysunek i opis odpowiada wyglądowi kota syjamskiego. Na rysunku widzimy kota długiego i smukłego i wyjątkowo eleganckiego, z długim ogonem
podobnym do bicza. Naturalnie nazwa kota syjamskiego została wymyślona przez Europejczyków w nawiązaniu do kraju pochodzenia.
Maskotka królów Syjamu
Według legend, w dawnym Syjamie, dzisiejszej Tajlandii, kot o charakterystycznym ubarwieniu himalajskim był na wyłączność rodziny królewskiej. Niektóre podania twierdzą, że pełnił rolę strażnika świątyń Syjamu. Europejczykom ujawnił się właśnie za czasów Ramy V, kiedy królestwo Syjamu zaczęło otwierać się nieco na cywilizację Zachodnią, a sam Rama V był podobno wielkim miłośnikiem kotów. Niektóre źródła mówią nawet, że sam zajmował się ich hodowaniem.
Syjam w Europie
Popularność Syjamów zaczęła się zdecydowanie za sprawą Anglików, którzy już wówczas z zapałem oddawali się hodowli kotów rasowych. Pierwsze Syjamy wystawiono w 1871 roku na wystawie felinologicznej w słynnym Cristal Palace, ale historia dzisiejszego Syjama zaczyna się w 1884 roku, kiedy angielski wicekonsul w Bangkoku sprowadził parę Syjamów do Anglii, aby podarować je swojej siostrze. Niebawem stworzono dla nich specjalny standard rasy, który stał się wskazówką dla hodowców i odtąd koty syjamskie na stałe goszczą na kocich pokazach.
Gen himalajski
Tym, co szczególnie odróżnia kota syjamskiego od reszty kociego świata, jest ubarwienie futra i kolor oczu. Syjamy mają tzw. kolorowe znaczenia, gdzie kolor ciała jest zawsze jasny,
od kremowobeżowego do magnoliowokremowego z przyciemnionymi na różne kolory zimniejszymi końcówkami, do których zaliczają się pyszczek kota, uszy, łapki, ogon oraz genitalia. Druga niezaprzeczalnie syjamska cecha, to intensywnie niebieskie oczy. Za oba te aspekty odpowiada tzw. gen himalajski, który warunkuje zarówno ten niezwykle charakterystyczny syjamski rodzaj ubarwienia, jak i niebieski kolor oczu (te dwie cechy występują zawsze razem). Gen himalajski jest genem recesywnym, to znaczy, że musi
wystąpić u każdego z rodziców, aby pojawiło się potomstwo o ubarwieniu kolor point.
Kocięta syjamskie rodzą się całkowicie białe, a dopiero po kilku dniach życia zaczyna się
wykształcać kolor na końcóweczkach, najpierw na lusterku noska i na koniuszkach uszu, potem na ogonku i łapkach. Naturalnie im ciemniejszy kolor, tym szybciej się ujawnia u małego kotka, na przykład seal point można zobaczyć już drugiego-trzeciego dnia życia kociaka, a rudy czy kremowy point widać dopiero u 10- dniowego kotka.
Wygląd
Przymiotnikiem, który najchętniej stosują wszyscy opisujący tę rasę, jest „długi". Koty
syjamskie to studium długości i wysmukłości, poczynając od długiego prostego nosa,
przez szyję, długi i umięśniony korpus, smukłe nogi, aż po cieniutki koniec długiego ogona. Jedyne, co ma być krótkie u Syjama, to sierść: ma być przylegająca, co dodatkowo podkreśla harmonijność budowy kota syjamskiego, a nade wszystko gładka i jedwabiście miękka.
Bardzo charakterystyczna jest też głowa kota syjamskiego, proporcjonalna do reszty ciała, klinowata, tworząca trójkąt razem z nisko osadzonymi dużymi uszami, szerokimi u podstawy. Profil powinien być idealnie prosty, a broda wyraźnie zaznaczona. Charakterystyczne niebieskie oczy mają kształt migdałów, osadzonych nieco skośnie. Ostatnimi czasy standard wyglądu Syjama ewoluuje w kierunku szczególnego wyolbrzymienia uszu. Na wystawach triumfują więc te osobniki, które mają je największe, najniżej położone, najszersze u podstawy. Na skutek mody lansowanej przez hodowców i ich starań w zakresie selekcji hodowlanej dzisiejsze koty syjamskie to istne nietoperze. Wszystko to składa się na niezwykle stylowy, arystokratyczny wygląd Syjama. Dla wielu tak bardzo odbiegający od kociej powszedniości, że uważany jest za wynaturzenie. Nic bardziej mylnego. Syjam zawdzięcza swoją niezwykłość genowi himalajskiemu.
Zez i załomek na ogonie
Pierwsze Syjamy sprowadzone do Europy odznaczały się swoistym znakiem rozpoznawczym, mianowicie wszystkie miały załomki na ogonie oraz zeza. Te dwie wady genetyczne hodowcy wyeliminowali stopniowo drogą starannej selekcji, ale do dziś są tacy, co
pamiętają tajemniczy urok zezowatego spojrzenia Syjamów, które pokrzyżowała ponoć ich przeszłość „strażników świątyń". Albo tacy, co żartują, że załomki na ogonach kotów syjamskich wykształciły się specjalnie po to, aby damy dworu króla Syjamu mogły na nich
wieszać swoje pierścienie bez ryzyka, że spadną.
Charakter i usposobienie
Charakter Syjama jest równie wyjątkowy i ekstrawagancki, jak jego wygląd. Silne geny sprawiają, że wszystkie koty, rasowe i nierasowe, które mają przodków syjamskich, dziedziczą po nich niezwykły rys charakteru - są przyjacielskie, lubią zabawy i silnie przywiązują się do człowieka. Już jedna z pierwszych w Europie właścicielek pary kotów syjamskich, Vyvyan, w 1886 roku pisała: „Są bardzo uczuciowe i przywiązane do człowieka. Nie lubią, jak się je zostawia same i chodzą za nami wszędzie. Swoim zachowaniem przypominają psy". Od tamtej pory standard wyglądu kotów syjamskich zmieniał się wielokrotnie, ale nie charakter. Syjamy pozostają niezwykle aktywnymi kotami, pragnącymi stałego towarzystwa człowieka. Lubią się bawić i uwielbiają być w centrum uwagi. Senne, szukają miejsca na kolanach człowieka, a w nocy - oczywiście! - w jego łóżku. Aportują, zupełnie jak pies, a motywacją jest dla nich dobra zabawa i ciągły kontakt z człowiekiem, chyba że nauczysz Syjama, że po aportowaniu dostaje smakołyk, to będzie twoja wina. Kot sľyjamski bardzo szybko się uczy! Jest bardzo rozmowny, a ma niezwykle ekspresyjny głos. To kot, z którym da się pogadać, każdy posiadacz Syjama wie o czym mówię.
57 odmian kolorystycznych
Pierwsze Syjamy sprowadzone do Europy były w kolorze seal point, czyli z ciemnobrązowymi znaczeniami, zwanymi inaczej foczy point. Do dzisiaj to umaszczenie jest kojarzone z klasycznym Syjamem i uważane za najbardziej atrakcyjne. To ciemne ubarwienie końcówek tworzy najwyraźniejszy kontrast z jasnym kolorem reszty ciała i daje niezaprzeczalnie doskonałe tło dla niebieskich syjamskich oczu.
Stopniowo hodowcy w latach 20. ubiegłego wielu wprowadzali również inne kolory, niebieski point, czekoladowy point, liliowy point - razem z klasycznym seal pointem te cztery odmiany kolorystyczne są uznawane za najbardziej charakterystyczne dla kotów syjamskich. Amerykańska Cat Fancier's Association - do dzisiaj uznaje dla kotów syjamskich wyłącznie te cztery bazowe kolory. Hodowcy na całym świecie wykształcili jednak wiele innych kolorów, i tak dzisiejsze Syjamy spotkać można również w kolorach: cynamonowy point i płowy point - wynik działania stosunkowo rzadkiego genu cynamonowego. Kremowy point i rudy point - wynik działania genu Orange, który dał również możliwość wyhodowania kotek w kolorach szylkretowych: klasyczny szylkret, czekoladowy szylkret, niebiesko-kremowe i liliowo-kremowe. Kolejne zabiegi hodowlane wzbogaciły rasę o pręgowanie, które może występować dla każdego z poprzednio wymienionych kolorów. Stosunkowo od niedawna wiele kocich organizacji hodowlanych wprowadziło do listy kolorów również kolor biały, tzw. Foreign White, ten niezwykły kolor daje Syjamowi niepowtarzalną ekspresję i stał się ostatnio bardzo modny. Syjamskie szafirowe spojrzenie zyskuje nowy blask w tej białej oprawie.

Niektóre organizacje już uznają srebrzyste odmiany kolorystyczne u Syjamów, niezwykle uatrakcyjniające odcienie barw syjamskich. W ten sposób udało nam się naliczyć 57 odmian kolorystycznych u kotów syjamskich, nie wliczając Syjamów z dodatkiem białego, które uważa się za odrębną rasę, ale o tym poniżej. Entuzjazm miłośników Syjamów do tworzenia nowych odmian kolorystycznych nie gaśnie i niebawem doczekamy się z pewnością nowych wariacji kolorystycznych. Syjam to protoplasta wielu współczesnych ras kotów, dla których jest ciągle źródłem najlepszych cech zarówno wyglądu zewnętrznego, jak i cech charakteru.
Rasy powstałe przy udziale kotów syjamskich:
• Koty balijskie - długowłosa odmiana Syjama, nosząca wszystkie cechy przodka zarówno fizyczne, jak i charakterologiczne, z jedyną różnicą w długości sierści - Balijczyki mają półdługą sierść, choć przylegającą do ciała, tworzącą na ogonie charakterystyczne pióro.
• Koty orientalne - identyczna budowa ciała i głowy we wszystkich innych odmianach kolorystycznych (poza pointem) i z zielonymi oczami
• Orientalne długowłose, zwane również jawajskimi lub Mandarynami - długowłosa odmiana kotów orientalnych
• Peterbaldy - niedawno powstała rasa kotów, bezwłosa odmiana kotów syjamskich i orientalnych, nazwa pochodzi od miasta Sankt Petersburg, gdzie wyhodowano pierwsze łyse Syjamy.
• Seszelskie krótkowłose, to inaczej koty syjamskie z białym. Białe łatki na klasycznych znaczeniach nadają bardzo interesujący rys ekspresji kociego umaszczenia.
• Seszelskie długowłose, czyli koty balijskie z białym
• Tajskie - uznawane za powrót do klasycznego wyglądu kota syjamskiego z czasów jego przybycia do Europy, bardziej przysadziste w budowie, z okrągłą głową, okrągłymi oczami i małymi uszami raczej przypominają kota domowego w odmianie barwnej typu point, choć
zachowują wszelkie cechy charakteru po protoplastach z dawnego Syjamu.
• Tonkijskie - pochodzące ze skrzyżowania kotów syjamskich i burmańskich, również bardzo przyjacielskie i żywiołowe z natury.
• Snowshoe - nowa rasa amerykańska powstała w wyniku krzyżowania kotów syjamskich i kotów amerykańskich krótkowłosych w odmianach dwubarwnych. Charakterystyczne dla Snowshoe są skarpetki w kolorze białym.
• Ocicaty - powstały w wyniku programu hodowlanego z udziałem kotów syjamskich, abisyńskich i amerykańskich krótkowłosych, kot o orientalnej wysmukłości i futrze o zabarwieniu ocelota.
• Himalayan - długowłosa rasa kotów pochodząca z połączeń kotów perskich z syjamskimi, przez większość kocich organizacji klasyfikowane dzisiaj jako Persy z kolorowymi znaczeniami. Koty syjamskie przekazały też wielu rasom ubarwienie sierści typu kolorpoint, które osiągnięto krzyżując te rasy z kotami syjamskimi lub potomkami kotów syjamskich
już posiadającymi znaczenia himalajskie. Weźmy przykład kotów perskich czy egzotycznych,
Brytyjczyków, modnych dziś Cornish Rexów i Devon Rexów, kotów birmańskich. U kotów syberyjskich koty w odmianie barwnej kolorpoint to tzw. Neva Masquerade itd.

Odpowiedzialni za felinomanię
Koty syjamskie są odpowiedzialne w dużej mierze za rozpowszechnienie rasowych kotów
w gospodarstwach domowych. Do dzisiaj wiele osób kota rasowego kojarzy z Syjamem. Kot syjamski, tak odległy charakterem od dachowca chadzającego własnymi drogami, pragnie bliskości i ciągłego towarzystwa człowieka. Syjam chodzi krok w krok za swoim człowiekiem, jest niebywale rozmowny i rozumnie patrzy prosto w oczy swojego opiekuna. Jest niezwykle inteligentny, szybko uczy się nowych rzeczy, jest ciekawski i zawsze skory do poznawania nowości. To Syjamowi przypisać należy zrewolucjonizowanie relacji kocio-ludzkich. Odkąd koty syjamskie urzekły Europejczyków, a potem Amerykanów i zamieszkały
wśród nas, kot z „myszołapa", przemienił się w przyjaciela człowieka. Dość rzec, że kto raz poznał Syjamy, na zawsze pozostaje ich fanem i wyznawcą.
Gattinata*PL
Hodowla kotów Balijskich
i Orientalnych Długowłosych
Grodzisk Mazowiecki
Tel: +48 22 7340194
Mobile: +48 606312056

Powrót do: Czytelnia


Rasy kotów
- artykuły z
KOCICH SPRAW