Zadzwoń do nas: (22) 844 19 84 / (22) 844 80 77 / 665 777 244 Email: kociesprawy@kociesprawy.pl

Nie masz jeszcze prenumeraty naszego magazynu?  Zamów

LAMPART – DUCH SAWANNY – cały tekst


KOCIE SPRAWY Nr 149 – Marzec 2015

Tekst: Sławomir John Lipiecki
Zdjęcia:
Sławomir J. Lipiecki i National Archives, N.G.

Od ponad 3 milionów lat elegancka, cętkowana sylwetka lamparta (zwanego także panterą albo leopardem) jest ozdobą dzikich terenów Afryki, Azji i Kaukazu. W epoce plejstocenu zwierzęta te żyły również w Europie. W Polsce skamieniałości jednego z nich odkryto w jaskini Biśnik.

Uwielbiane przez miłośników kotów, czczone przez Egipcjan i znienawidzone przez farmerów pantery są jedynymi wielkimi kotami, które wciąż pozostają niezagrożone całkowitym wyginięciem. Połączenie szybkości, siły, sprytu i skrytości daje im dużą zdolność przetrwania nawet w konfrontacji z człowiekiem. Pozwala to predysponować lamparty do miana najwspanialszych kotów naszej planety. Choć od lat prowadzone są liczne badania nad ich zachowaniem i stylem życia, pantery do dziś nie zdradziły
nam wszystkich swoich sekretów.

Tajemniczy pustelnik
Pantery cętkowane (Panthera pardus) zamieszkują południową Afrykę oraz Indie. Wśród kotów są indywidualistami i typowymi samotnikami, które rzadko żyją w grupie. Chociaż zdarzają się i zakochane na całe życie pary. Obserwowane były nawet przypadki wspólnych polowań na małpy.
Uroczy wygląd pantery stwarza jedynie pozory. To w istocie arcygroźny, bezbłędny w swej sztuce zabijania łowca.Przeważnie jednak zwierzęta te żyją samotnie, na terytoriach o powierzchni dochodzącej nawet do ok. 60 km2 w ściśle ustalonych i rygorystycznie przestrzeganych granicach.
Ciało lamparta jest smukłe i krępe, ozdobione przepięknym rozetowym wzorem, który spełnia rolę kamuflażu. Spotykane są również odmiany o bardzo ciemnym ubarwieniu, zwane potocznie „czarnymi panterami”. Przez bardzo długi czas lampart ten uważany był powszechnie za osobny gatunek. Tymczasem w rzeczywistości jest to ta sama pantera cętkowana, która swoją nieco ciemniejszą barwę zawdzięcza pigmentowi – melaninie. Przy odpowiednim świetle można zatem bez trudu dostrzec na jej ciele charakterystyczne cętki i koliste plamy.


Pantera to typowy rasowy kot, niczym odpowiednio „przeskalowany” nasz popularny „dachowiec”. Harmonijne proporcje ciała w połączeniu z delikatną sylwetką składają się na wyjątkowo elegancki wygląd tego kota. Wielkość pantery uwarunkowana jest regionem jej występowania. Długość ciała wielkich osobników może dochodzić nawet do 1,9 metra (plus ogon 0,6 do ponad 1 metra). Masa nie jest zbyt duża, przy czym kotki (28–60 kg) zawsze są znacznie mniejsze od kocurów (37—90 kg). Pantery mają okrągłe uszy, krótki pyszczek za opatrzony w długie wąsy czuciowe (wibrysy), silnie umięśniony kark i szerokie łapy uzbrojone w ostre jak brzytwa pazury. Poruszają się z gracją i nonszalancją, podkreślając na każdym kroku swoją dominację i pewność siebie.
Koty te nie są zbyt długowieczne. Przeciętnie dożywają na wolności niewiele ponad 12 lat, zaś w niewoli do 20 lat (rekord wyniósł 23 lata).


Możliwości fizyczne lamparta są ogromne. Dzięki temu czuje się znakomicie zarówno na płaskim terenie, jak i górzystym, w tym przede wszystkim na drzewach, po których zręcznie się wspina dzięki szerokim łapom i ostrym pazurom. Życie rodziny lampartów jest dzięki temu dalece szczęśliwsze i bezpieczniejsze niż w jakiejkolwiek innej kociej familii. Wysoko położone konary drzew dobrze zabezpieczają kocięta przed drapieżnikami oraz chronią przed zakusami konkurencji zdobyte pożywienie.
Podobnie jak niemal wszystkie koty, lamparty nie lubią wody, ale mimo to pływają i łowią ryby znakomicie.
 
Wspaniały myśliwy„Czarna pantera” to w rzeczywistości standardowy lampart cętkowany, jedynie o ciemniejszej karnacji.
Dzika pantera jest szalenie groźna. Żadne zwierzę w pobliżu jej siedliska nie może czuć się bezpieczne, tym bardziej, że lamparty potrafią zjeść dosłownie wszystko.
Co istotne, są bardzo ekonomiczne. Jedzą o połowę mniej niż np. gepardy, które też do „obżartuchów” przecież nie należą.
Żyjący w niewoli lampart dostaje dziennie 1–1,2 kg mięsa, czyli 365–438 kg rocznie. Jeśli przyjmiemy, że 25 proc. upolowanej zwierzyny jest niejadalna, kot musi zapewnić sobie 487–584 kg pokarmu rocznie. Oczywiście są to wyliczenia czysto teoretyczne, bowiem pantery są tak tajemniczymi kotami, że obserwowanie ich w naturalnym środowisku jest szalenie trudną sprawą.

Lamparty są wspaniale przygotowane do różnorodnych taktyk łowieckich. Zwykle atakują w nocy. Mają wyjątkowo wysoko rozwinięte zmysły. Ich mózg, słuch, wzrok i zmysł dotyku są zbalansowane i bardzo dobrze dostosowane do roli supermyśliwego. Cechuje je także znakomity węch i pod tym względem przodują wśród innych kotowatych. Zwykle stosują taktykę ataku z zasadzki. Rzucają się na swoją ofiarę i zabijają ugryzieniem w kark, po czym znikają ze zdobyczą bez śladu niczym duchy. W niektórych sytuacjach potrafią ścigać swoją zdobycz nawet przez setki metrów, biegnąc z prędkością przekraczającą 70 km/h.

Menu tych kotów jest rozbudowane i praktycznie trudne do określenia. Polują na lisy, perliczki, węże, jaszczurki, ryby, guźce, świnie rzeczne, antylopy, a głównie na małpy. Na grubą zwierzynę, jak zebra, bawół czy koń, polują bardzo rzadko. Dzięki ogromnej sile upolowane zwierzę potrafią ciągnąć przez setki metrów, nawet przez rzekę czy kamienie, by ostatecznie wciągnąć je na drzewo. Taka taktyka pozwala panterom uniknąć konfrontacji z konkurencją lwów czy innych kotowatych. Wśród kasty lamparcich wojowników nierzadko trafiają się wybitni specjaliści z danej dziedziny, w tym także w polowaniu na strusie i… polskie bociany!

Szybszy od silniejszych – silniejszy od szybszych
Piękna i zabójcza „Shadow” to prawdopodobnie najsłynniejsza lamparcica na świecie – gwiazda BBC z serialu „The Big Cat's Diary”
Lampart to przykład kota o zbalansowanych cechach. Jest jednocześnie silny, sprytny, szybki i zwinny. Nie obawia się nikogo, nawet człowieka. Spryt i szyb kość pozwalają mu skutecznie unikać starć terytorialnych z teoretycznie silniejszymi pobratymcami, jak lew czy tygrys.Bardzo pomocny w takich sytuacjach jest wręcz nieprawdopodobny refleks lamparta, który pozwala mu na natychmiastową ucieczkę, gdy tylko czułe uszy wychwycą podejrzany dźwięk. Jeśli pantera znajdzie się w sytuacji bez wyjścia, może podjąć skuteczną walkę z niemal każdym przeciwnikiem. Czasami, ale niezwykle rzadko, zdarza się, że zaatakuje człowieka. Jednak taki osobnik jest albo chory albo bardzo stary i niezdolny do polowań. Szczególnie w Azji trafiają się pantery-ludojady, gdyż zwierzyny łownej jest tam coraz mniej, ponieważ ludzie niemiłosiernie karczują tamtejsze lasy.

Wielka odwaga

Potężny, tajemniczy lampart jest najodważniejszym kotem na ziemi. W sytuacjach kryzysowych pantera potrafi podjąć walkę z lwicą lub hieną.
Szczególnie niebezpieczna i nieobliczalna jest kocica broniąca swoich młodych. Udokumentowane są przypadki, gdy samotna lamparcica z impetem zaatakowała całe stado niebezpiecznych pawianów. Z kolei inna kocica, której jedna z malutkich córek została zagryziona przez samicę likaona, przez ponad rok tropiła mordercę, by w końcu dopaść go i rozerwać na strzępy.
W stosunku do człowieka pantera jest nieufna lub obojętna. Potrafi zarówno pozostawać w ukryciu przez wiele miesięcy, jak i w ostentacyjny sposób przespacerować się nocą zuchwale środkiem miasta. Ich ulubioną „zabawką” są miejskie kubły na śmieci.

Smakosz psów
Jeśli tylko nadarzy się okazja, lampart chętnie włącza do swojego menu zwierzęta domowe. Napada znienacka, pożera kury, barany i kozy. Ale ulubionym daniem każdej pantery jest pies domowy. Przeważnie wszystkie szanujące się koty nie lubią tych hałaśliwych czworonogów, ale pantery wyjątkowo rozsmakowały się w psim mięsie.
Aby nie dopuścić do spustoszeń, mieszkańcy wielu afrykańskich wiosek zamykają na noc swoje zwierzęta.
Z tego choćby powodu oswajanie lampartów nie jest dobrym pomysłem. Są to bowiem najbardziej niezależne koty świata. Owszem, swoich opiekunów będą kochały i traktowały jak rodzinę, ale dla okolicy stanowić będą poważne zagrożenie. Pojedynczy lampart potrafi „dla sportu” ogołocić całą dzielnicę z lokalnych psów.

Agresywna matka
Okres zalotów i czas edukacji młodych przerywa samotne życie lamparta. W klimacie tropikalnym pantery rozmnażają się przez cały rok o dowolnej porze, natomiast tam, gdzie pory roku nie są wyraźnie zaznaczone (np. w Mandżurii czy też na Dalekim Wschodzie), okres rui rozpoczyna się zwykle w styczniu lub lutym. Samotna lamparcica musi wówczas zwabić do siebie przyszłego partnera. Zdarza się, że na umówioną „randkę” stawi się kilka kotów jednocześnie. Wówczas rozpoczyna się walka, przy czym bardzo rzadko się zdarza, by któryś z kotów w poważniejszy sposób ucierpiał fizycznie. Zdecydowanie bardziej cierpi duma pokonanego. Zwykle pod koniec rui kocur opuszcza swoją wybrankę. Trzy miesiące później rodzą się małe pantery.
Mioty lampartów nie są zbyt liczne – maksymalnie do czterech młodych, z których każde waży nie więcej niż 500–600 gramów. Małe pantery jak wszystkie kocięta przychodzą na świat ślepe i bezbronne, a troskliwa matka dobrze się nimi opiekuje. Mówi się, że trudno o skuteczniejszą ochronę niż rozwścieczona lamparcica! Ten kot nigdy się nie waha i w razie potrzeby walczy zaciekle do końca, bez względu na to, z iloma i jakimi przeciwnikami ma do czynienia. Gdy lamparcica karmi swoje młode, lepiej trzymać się od niej z daleka, gdyż jest wówczas szalenie agresywna i nie obliczalna. Instynkt macierzyński u pantery jest wyjątkowo silny. Zdarzały się przypadki, że lamparcica przygarnęła porzucone lwiąt ko lub gepardziątko.

Rozwój młodych jest bardzo szybki. Oczy otwierają już po dziesięciu dniach od narodzin, a po około trzech miesiącach uczą się już samodzielności. Już w wieku 5–6 miesięcy samodzielnie potrafią chwytać drobną zdobycz.
Podobnie jak ich matka, bardzo dobrze wspinają się na drzewa, gdzie odpoczywają lub trenują umiejętności. W chwilach wolnych od nauki, niczym domowe kocięta, małe lamparty wyładowują nadmiar energii w szaleńczych zabawach.
Po roku potrafią już samodzielnie polować, jednak zwykle pozostają przy matce jeszcze przez następne 10–12 miesięcy. Tym samym obarczona potomstwem kocica czeka na powtórny okres godowy blisko 24 miesiące. Gdy tylko młode usamodzielnią się, wyruszają na poszukiwanie własnego terytorium. Dojrzałość płciową osiągają jednak dopiero w wieku około trzech lat.
Lamparty nigdy do końca nie zapominają o rodzicielce. Niejednokrotnie dochodzi do wzruszających spotkań matki z dorosłymi dziećmi na granicach ich terytoriów, ale są to już tylko kurtuazyjne wymiany spojrzeń i przyjacielskich pomruków.

Fanart – lamparcica „Tracy” z Serengeti , rys. Sławomir J. LipieckiLamparty w niebezpieczeństwie
Populacja lampartów zmniejsza się z roku na rok. Wszystko to z powodu pięknego, cętkowanego futra tych kotów. W latach 60. XX wieku handel futrami osiągnął punkt kulminacyjny. Ówczesne statystyki mówią o sprzedaży zatrważającej liczby 50 tysięcy skór lampartów rocznie, z czego same tylko Stany Zjednoczone importowały 10 tysięcy, co stanowi ekwiwalent 3333 płaszczy (na jeden płaszcz potrzeba aż trzech skór)! Pantery padają ofiarą zawodowych myśliwych polujących na nie „dla sportu” oraz licznych farmerów upatrujących w kotach zagrożenie dla stad bydła hodowlanego.
W niektórych państwach wprowadzono ustawy chroniące te wielkie koty już w latach 1968–1970.
W tamtym czasie import na skóry do USA zmniejszył się pięciokrotnie. Następnie wprowadzono w życie przepisy chroniące lamparty o zasięgu międzynarodowym, jak np. Konwencja Waszyngtońska ograniczająca międzynarodowy handel dzikimi zwierzętami zagrożonymi wyginięciem. Obecnie rejestruje się transporty wyłącznie żywych kotów do ogrodów zoologicznych i sporadycznie do kolekcji prywatnych. Liczba ta obejmuje 50–100 lampartów rocznie.
Niestety do dziś wielkim zagrożeniem dla panter pozostaje kłusownictwo.

Najdoskonalszy z kotów
Lamparty powszechnie uważa się za najwspanialsze koty naszej planety. Są mądre i piękne, a przy tym jednocześnie silne, szybkie, sprytne i odważne. O ile działają z rozwagą, nie mają wrogów naturalnych.
Doceniano je już w starożytności. W Egipcie pantera utożsamiana była z Ozyrysem, bogiem o wie u oczach, strażnikiem umarłych. Z kolei rydwan greckiego boga wina Dionizosa ciągnęły pantery i kozioł. W Afryce i Azji lamparty od wieków były symbolem największej siły i odwagi. Także słynny władca Imperium Rzymskiego, Gajusz Juliusz Cezar miał dwie oswojone czarne pantery, z którymi prawie nigdy się nie rozstawał.

Obecnie wizerunek lampartów często wykorzystywany jest w marketingu. Szyldy i reklamy wielu znanych firm zdobią podobizny tego kota. Piękne, cętkowane futro w połączeniu z elegancką sylwetką pantery często widać w reklamach telewizyjnych. Także wiele wojskowych pojazdów i jednostek specjalnych nosi nazwę tego kota. Podczas II wojny światowej imieniem tym ochrzczono słynny niemiecki czołg średni PzKpfw V „Pantera”, a obecnie nosi je jeden z najlepszych ciężkich czołgów świata, również niemiecki „Leopard II”.


Tekst w rozszerzonej wersji można przeczytać pod linkiem –

http://www.warships.com.pl/index.php?strona=wy-swart&id=52

Opracowano na podstawie m.in.: National Geographic – „Lamparcica Shadow” (film), BBC – WildLife „Lampart” – film Dawida Attenborough, Animal Planet – film z serii „Dziennik z życia wielkich kotów”, Animal Planet – film z serii „Dorastanie – czarny lampart”, Świat dzikich zwierząt „Lampart” nr 73/2005, Drapieżniki „Gepard i Lampart” nr 2/99 plus film, Christine Lazier „Dzikie koty”, Sarah Woolard – „Tigers and Big Cats” via DK ELT Graded Readers Londyn/2000, DK Multimedia „Eyewitness-Cat”, Encyklopedia multimedialna Discovery „Dzikie koty”.