Zadzwoń do nas: (22) 844 19 84 / (22) 844 80 77 / 665 777 244 Email: kociesprawy@kociesprawy.pl

Nie masz jeszcze prenumeraty naszego magazynu?  Zamów

KOTY NA POLSKICH ZNACZKACH POCZTOWYCH – cały tekst

KOCIE SPRAWY NR 153-154 – LIPIEC/SIERPIEŃ 2015

Tekst i zdjęcia:
Jadwiga Jęcz
Prezentowane znaczki i koperty FDC pochodzą ze zbiorów prywatnych autorki


 
Koty na znaczkach pocztowych - Janusz Grabiański
Po raz pierwszy w historii polskiej filatelistyki koty upamiętniono na znaczkach pocztowych w roku 1964, dzięki projektowi Janusza Grabiańskiego. Artysta stworzył dziesięć dużych, wyraźnych kocich portretów. Ukazał kolejno: syjama, trzy razy persa i aż sześciokrotnie rozmaite odmiany kota europejskiego.
Szczególnie rozbrajający wygląd nadał Grabiański sportretowanym
kociętom: otwarty pyszczek i kreseczki oczu kotka z waloru filatelistycznego za 40 gr, przyczajona poza i uważne spojrzenie kociego malucha ze znaczka o nominale 1,55 zł od razu wzbudzają ciepłe uczucia. Nie oznacza to bynajmniej, że pozostałe, dorosłe koty, nie zachwyca ją odbiorców – wręcz przeciwnie, sympatię wzbudzają wszystkie z nich, a w szczególności czarny kot o żółtych oczach oraz smukły syjam.

Dzięki wykorzystaniu ciepłych, stonowanych barw Grabiański zdołał ukazać zwierzęta takimi, jakie są w rzeczywistości. Nawiasem mówiąc, artysta miał już wprawę w portretowaniu zwierząt domowych – zaledwie dwa lata wcześniej do obiegu pocztowego trafiła utrzymana w podobnej tonacji kolorystycznej seria poświęcona psom.

Widniejące na znaczkach „ceny” stanowią jedynie ich wartość nominalną, która różni się od tej rzeczywistej, rynkowej. Dla przykładu, za znaczek o nominale 1,35 zł przedstawiający kota perskiego trzeba obecnie zapłacić złotówkę (za znaczek niekasowany) i 30 gr w przypadku znaczka kasowanego, którego wartość rynkowa jest niższa.
Wartości rynkowe podaję za katalogiem „Fischer” z 2011 roku.


           

Wprowadzeniu do obiegu pocztowego wspomnianej serii towarzyszyło wydrukowanie czterech ozdobnych kopert. Tak zwane koperty FDC (First Day Cover) charakteryzuje powiązanie pomiędzy motywem przewodnim naklejonego nań znaczka a widniejącą na kopercie ilustracją i ozdobną pieczęcią. Zazwyczaj w dolnej części lub z boku koperty znajduje się najczęściej stylizowany, ozdobny napis: „Pierwszy dzień obiegu pocztowego FDC”. Co istotne, widoczny na kopercie znaczek musi być naklejony; w przypadku gdy koperta bądź kartka pocztowa są idealnie gładkie, a widniejący na nich znak opłaty nie posiada ząbkowania, to najprawdopodobniej mamy do czynienia z tzw. całostką. Mimo wieloletniej tradycji drukowania ich Polsce, jak do tej pory tylko na jednej („120 lat Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami” z 1984 r.) przedstawiono kota.
Pojawiały się natomiast całostki, na których można zobaczyć dzikich krewniaków gatunku felis catus.

 
 RADION - plakat Tadeusza Gronowskiego
 
                         
 RADION - znaczek pocztowy - autor : Andrzej Pągowski
Jak już wspominałam, wyemitowaniu „Kotów” autorstwa Grabiańskiego towarzyszyło wydrukowanie kopert pierwszego dnia obiegu. Na pochwałę zasługuje pomysł wykorzystania pieczęci w kształcie kociej głowy. Widzimy także, że autor projektu FDC miał duże poczucie humoru: z lewej strony widnieją bowiem groteskowe, różnokolorowe kocie sylwetki. Nienaturalnie wygięty grzbiet żółtego/zielonego kota w skoku przywołuje skojarzenia z innym walorem filatelistycznym: na znaczku „Radion sam pierze” zaprojektowanym przez Andrzeja Pągowskiego na podstawie plakatu Tadeusza Gronowskiego z 1925 roku. W podobnie zabawny sposób upamiętniono jednego z przedstawicieli kociej rodziny.

Od momentu wydrukowania serii Grabiańskiego musiało upłynąć ponad czterdzieści lat, aby filateliści i miłośnicy kotów mogli umieścić w klaserze kolejną „kocią” emisję. W roku 2010 światło dzienne ujrzał projekt autorstwa Andrzeja Gosika. Seria „Koty” została wpisana w tzw. blok – obramowaną ozdobnymi marginesami filatelistyczną formę wydawniczą. Znaczki wchodzące w skład bloku mogą zostać tych marginesów pozbawione i w takiej postaci trafić do klasera. Pojedyncze egzemplarze trafiają także do obiegu pocztowego.

Andrzej Gosik sportretował następujące rasy:
kota tajskiego, brytyjskiego krótkowłosego, maine coona, kota somalijskiego, persa i kota egzotycznego krótkowłosego. Artysta zdecydował się podkreślić detale kociej urody, dzięki czemu widzimy wyraźnie zaznaczony pinch Maine coona, szeroko rozstawione i okrągłe, o nieco naiwnym spojrzeniu oczy kota egzotycznego i wreszcie jedwabistą okrywę włosową persa. Dostrzec możemy także potężną, mocno zbudowaną głowę kota brytyjskiego krótkowłosego wraz z charakterystycznymi wystającymi policzkami oraz intensywnie zielone oczy somalijczyka.
Wraz z serią „Koty” wyemitowano trzy koperty pierwszego dnia obiegu. Autor postawił na egzotykę, wskutek czego możemy oglądać podobizny ras nieco mniej popularnych. Na kopertach FDC znalazły się: devon rex, sfinks petersburski i selkirk rex longhair.
W 2002 roku Poczta Polska wydrukowała serię „Ssaki i ich młode” autorstwa Janusza Wysockiego. Artysta zaprojektował cztery walory: na dwóch pierwszych znaczkach widzimy psa i wilka ze szczeniętami, natomiast na dwóch pozostałych znajdują się kot domowy i ryś z potomstwem. Co ciekawe, na ilustracjach widniejących na kopertach FDC nie znalazły się koty czy psy.
Zamiast zwierząt domowych przedstawiono klacz ze źrebakiem i sarnę z koźlęciem.

Powracając jeszcze do tematu znaczka z rysiem, warto podkreślić, że ryś pojawił się na znaczku już znacznie wcześniej – w 1964 roku („Zwierzęta leśne”), a także w roku 1973 (seria: „Zwierzyna łowna”) i wreszcie w roku 2001 („Dzikie zwierzęta i rośliny – gatunki zagrożone wyginięciem”).
Jednakże wspomniany lynx lynx nie jest jedynym dzikim przedstawicielem rodziny kotowatych, który zapisał się w historii polskiej filatelistyki.
W 1972 roku na jednym ze znaczków serii „Zwierzęta z ogrodów zoologicznych” sportretowano tygrysa i geparda, a sześć lat później – jaguara („50-lecie Warszawskiego Ogrodu Zoologicznego”). W roku 2005 raz jeszcze na znaczku uwieczniono tygrysa („Polskie ogrody zoologiczne”), a w 2007 – panterę śnieżną („Polskie ogrody zoologiczne”).

 
Helena Matuszewska
Spójrzmy na koniec z przymrużeniem oka na filatelistyczne koty, a mówiąc dokładniej: przypatrzmy się serii „Bajki” autorstwa Heleny Matuszewskiej z roku 1968. Na znaczku o nominale 20 gr widzimy… „Kota w butach”! Tak, nawet on doczekał się upamiętnienia na znaczku. Trzy lata później ukazała się seria znaczków „25 rocznica powstania UNICEFF”. Także i tę serię zaprojektowała Helena Matuszewska. Nawiązała ona do dziecięcej stylistyki i wykorzystała rysunki stworzone przez małych artystów. I tak na jednym z walorów widzimy pracę autorstwa niejakiej Maryli. Dziewczynka sportretowała – być może własnego i ukochanego – łaciatego kotka. W roku 1998, trochę na przekór powiedzeniu „żyją jak pies z kotem”, Małgorzata Osa zaprojektowała serię „Kocham Cię”. Emisja składa się z dwóch znaczków: pierwszy z nich przedstawia kota w T-shircie z wizerunkiem psa, drugi natomiast – psa w koszulce z podobizną kota.

To już wszystkie – jak do tej pory – polskie walory filatelistyczne poświęcone kotom. W tym miejscu pragnę przestrzec Czytelników, którzy chcieliby – być może – kolekcjonować „kocie” serie. W Internecie niektórzy sprzedawcy oferują niezwykle atrakcyjne pod względem wizualnym znaczki przedstawiające koty (i nie tylko).
„Znaczki” te opatrzone są napisami z nazwami często egzotycznie brzmiących krajów. Pozornie wszystko jest z nimi w porządku, jednakże filatelistom nieobce jest pojęcie „pseudo znaczka”.
Są to wszelkiego rodzaju „ząbkowane” kawałki papieru, które tylko naśladują pod względem wyglądu znaczki pocztowe. Licząc na naiwność początkujących filatelistów, sprzedawcy pseudo znaczków wyrządzają ogromne szkody. Dlatego zwracam uwagę, że wykaz wszystkich prawdziwych znaczków znajduje się w tomie pierwszym „Fischera”, zaś spis i zdjęcia polskich całostek znajdziemy w tomie drugim wspomnianego katalogu. Jeżeli chodzi o znaczki zagraniczne, to warto sięgnąć do katalogów Michela bądź Scotta.


Koty na znaczkach – Autor: Janusz Grabiański

Koperta FDC

RADION – Plakat Tadeusza Gronowskiego

Koty na znaczkach – Autor: Andrzej Gosik


Ssaki i ich młode – Autor: Janusz Wysocki

Kot w butach – Autor: Helena Matuszewska